|
Tragédia de Liberata | ||
|
…dita Comédia |
||
|
sobre a Divisa da cidade de Coimbra |
||
|
Gil Vicente, 1526 |
||
|
(representada em 1527- ?) |
||
|
Comédia representada ao muito alto, poderoso e não menos cristianíssimo rei dom João, o terceiro em Portugal deste nome, estando na sua muito honrada, nobre e sempre leal cidade de Coimbra. |
||
|
Na qual comédia se trata o que deve significar aquela princesa, leão e serpente, e cales ou fonte que tem por devisa, e assim este nome Coimbra donde procede, e assim o nome do rio e outras antiguidades a que não é sabido verdadeiramente seu origem, tudo composto em louvor e honra da sobredita cidade. |
||
|
Feita e representada, era do Senhor de 1527. |
||
|
Figuras dela: Peregrino, Lavrador, Ermitão, Celipôncio, Liberata, Galameno, Heridea, Monderigón, Melidónio, Colimena, Perigéria, Belicrasta, Silvenda, Sossidéria, os quatro Irmãos. |
||
|
[Prólogo] |
||
|
Argumento da comédia seguinte per um Peregrino: |
||
|
Peregrino |
Pois que o honor do mundo presente |
|
|
se dá com razão à antiguidade |
||
|
infinita honra tem esta cidade |
||
|
segundo se escreve copiosamente. |
||
|
E a honra maior |
5 | |
|
é que o altíssimo emperador |
||
|
vossas majestadas, a sacra emperatriz |
||
|
a alta duquesa dona Breatiz |
||
|
se sois sacros frutos daqui foi a flor. |
||
|
Também a rainha que é d'Inglaterra |
10 | |
|
e a verdadeira rainha de França |
||
|
a quem Deos Deos nosso dê tanta bonança |
||
|
como dá Maio às flores da serra. |
||
|
O lúcido infante |
||
|
rei duque d'Áustria, Heitor melitante |
15 | |
|
e o sacrossanto nosso cardeal |
||
|
os nobres infantes bem de Portugal |
||
|
daqui procedestes e is adiante. |
||
|
Assi que os príncipes da cristandade |
||
|
que agora reinam daqui floreceram |
20 | |
|
aqui jaz o rei de que procederam |
||
|
e que o fez rei senão esta cidade? |
||
|
Porém muito antes |
||
|
ante que houvesse aqui nunca habitantes |
||
|
sendo isto serra de grande montanha |
25 | |
|
no tempo que Mérida veo a Espanha |
||
|
e os montes d'Arménia eram de gigantes |
||
|
veo de lá aqui habitar |
||
|
um feroz salvagem gigante senhor |
||
|
e por ser história de gosto e sabor |
30 | |
|
ordena o autor de a representar |
||
|
Por que vejais |
||
|
que cousas passaram na serra onde estais |
||
|
feitas em comédia mui chã e moral |
||
|
e os mesmos da história polo natural |
35 | |
|
e quanto falaram nem menos nem mais. |
||
|
Por ela vereis por que esta cidade |
||
|
se chama Coimbra e donde lhe vem |
||
|
o leão e serpe e princesa que tem |
||
|
por sua devisa já d'anteguidade. |
40 | |
|
E por provas certas |
||
|
vereis donde veo e de que planetas |
||
|
que falam aqui rouquenhos os moços |
||
|
e todalas moças tem curtos pescoços |
||
|
e mãos rebuchudas e as unhas pretas. |
45 | |
|
Outrossi as causas por que aqui tem |
||
|
os clérigos todos mui largas pousadas |
||
|
e mantém as regras das vidas casadas |
||
|
desta anteguidade procedem também |
||
|
Sem serem culpados |
50 | |
|
porque são leis dos antigos fados |
||
|
cousa na terra já determinada |
||
|
que os sacerdotes que nam tem ninhada |
||
|
de clerigozinhos são escomungados. |
||
|
E a causa por que as molheres daqui |
55 | |
|
são milhor casadas que as d'Évora Monte |
||
|
porque esta comédia vos mostrará a fonte |
||
|
de todalas cousas que ouvistes aqui. |
||
|
Já sabeis senhores |
||
|
que toda a comédia começa em dolores |
60 | |
|
e inda que toque cousas lastimeiras |
||
|
sabei que as farsas todas chocarreiras |
||
|
nam são muito finas sem outros primores. |
||
|
Entrará primeiro um homem lavrador |
||
|
que em tempo daquele salvage morava |
65 | |
|
cá noutra serra onde só lavrava |
||
|
com filhos e filhas e grande dolor. |
||
|
O qual se lamenta |
||
|
da adversa fortuna em que corre tromenta. |
||
|
E porque a comédia vai tam declarada |
70 | |
|
e tam raso estilo, nam serve de nada |
||
|
o mais argumento e cerro a .menta. |
||
|
[ I - Parte ] |
||
|
Exclamação do muito nobre Lavrador, principiando a comédia procedente: |
||
|
Lavrador |
Avante desdicha mía |
|
|
pues corres empós de mí |
||
|
no a ciegas |
75 | |
|
acaba que bien sería |
||
|
la muerte que te pedí |
||
|
y me niegas. |
||
|
Oh fortuna sin piedad |
||
|
cómo eres descompasada |
80 | |
|
sin medida |
||
|
pues nací con brevedad |
||
|
dadme muerte abreviada |
||
|
y no complida. |
||
|
Si el nacer fue nun momento |
85 | |
|
por qué muero en tantos días |
||
|
padeciendo |
||
|
de suerte que siempre siento |
||
|
la muerte de Jeremías |
||
|
yo viviendo? |
90 | |
|
Tú y los cielos y Dios |
||
|
me tenéis muy mal tratado |
||
|
y lo peor |
||
|
no haber siquiera en vos |
||
|
piedad deste cuitado |
95 | |
|
labrador. |
||
|
Que en esta sierra do moro |
||
|
las aves y animales |
||
|
han pesar |
||
|
porque grito porque lloro |
100 | |
|
porque son mis llantos tales |
||
|
sin cansar. |
||
|
Y las bravas espesuras |
||
|
me fueron y son piadosas |
||
|
hasta aquí |
105 | |
|
y las grutas más escuras |
||
|
desean de ser lumbrosas |
||
|
para mí. |
||
|
Y tú fortuna y Dios |
||
|
con todas sus hierarquías |
110 | |
|
adó estáis? |
||
|
Sin nunca ser contra vos |
||
|
con las tristes ansias mías |
||
|
os gozáis. |
||
|
Oh reñiego de la vida |
115 | |
|
pues tronus y dominaciones |
||
|
y potestas |
||
|
y la orden más sobida |
||
|
con gloria de mis pasiones |
||
|
hacen fiestas. |
120 | |
|
Los spíritos infernales |
||
|
con que ya me gozaría |
||
|
no los veo |
||
|
mas siéntolos en mis males |
||
|
tan mala es la pena mía |
125 | |
|
que poseo. |
||
|
De las ánimas dañadas |
||
|
siento las noches y días |
||
|
sus congoxas |
||
|
en mis entrañas quemadas |
130 | |
|
y las suyas con las mías |
||
|
quedan floxas. |
||
|
Vem um Ermitão e diz ao Lavrador: |
||
|
Ermitão |
Hermano Dios te consuele |
|
|
y te salve y aconseje |
||
|
y dé paciencia. |
135 | |
|
Lavrador |
Consolará como suele |
|
|
que él me roba y hace hereje |
||
|
mi concencia. |
||
|
Ermitão |
Quisiérate preguntar |
|
|
hace adó caminaría |
140 | |
|
por aquí |
||
|
que hallase algún lugar |
||
|
áspero sin alegría |
||
|
para mí. |
||
|
Mas véote tan lloroso |
145 | |
|
que es mejor de perguntarte |
||
|
por ti mismo. |
||
|
Lavrador |
Todo el que nació desdichoso |
|
|
cred cierto que no hubo parte |
||
|
en el baptismo. |
150 | |
|
Pero cuéntame primero |
||
|
por qué vas buscar primores |
||
|
de tristura. |
||
|
Ermitão |
Eso te diré postrero |
|
|
porque son unos dolores |
155 | |
|
de otra cura. |
||
|
Lo tuyo será profundo |
||
|
pues de Dios ansí querellas |
||
|
sin recelo |
||
|
quéjaste también del mundo |
160 | |
|
de los ángeles y estrellas |
||
|
y del cielo. |
||
|
Lavrador |
Quiero abrirte mis entrañas |
|
|
contarte he y oirás |
||
|
de mi llaga |
165 | |
|
que cobré nestas montañas |
||
|
y quizá tú me dirás |
||
|
lo que haga. |
||
|
Yo soy hombre generoso |
||
|
de noble sangre nacido |
170 | |
|
y por huir |
||
|
del estado peligroso |
||
|
mudé por no ser perdido |
||
|
mi vivir. |
||
|
Escogiendo por mejor |
175 | |
|
para el ánima salvar |
||
|
de afrenta |
||
|
la vida del labrador |
||
|
que no tiene de que dar |
||
|
tanta cuenta. |
180 | |
|
Casé con una pastora |
||
|
que andaba en esta montaña |
||
|
otra tal |
||
|
hija de grande señora |
||
|
y del señor de Bretaña |
185 | |
|
mi igual. |
||
|
Y con la misma intención |
||
|
que yo dexó su estado |
||
|
y su tierra |
||
|
y acertó per conjunción |
190 | |
|
casarmos entre el ganado |
||
|
desta sierra. |
||
|
Ella cada año paría |
||
|
de dos en dos las crianzas |
||
|
tan hermosas |
195 | |
|
que en ellas se parecía |
||
|
y parece que son plantas |
||
|
generosas. |
||
|
Vino Dios ya sin razón |
||
|
estando rezando ella |
200 | |
|
en mi corral |
||
|
consentió que un dragón |
||
|
me hiciese viudo della |
||
|
por mi mal. |
||
|
No bastó mas va en siete años |
205 | |
|
que no cojo pan ni nada |
||
|
en mis heredades |
||
|
con los inviernos tamaños |
||
|
que todo asuela la helada |
||
|
y tempestades. |
210 | |
|
Estoy de hijos cargado |
||
|
lloran por mantenimiento |
||
|
empós de mí. |
||
|
La nieve mató el ganado |
||
|
la fruta llevóla el viento |
215 | |
|
por ahí. |
||
|
Las yerbas secó el frío |
||
|
las legumbres no nacieron |
||
|
mal pecado |
||
|
ni llieva peces el río |
220 | |
|
hasta las aves se fueron |
||
|
del montado. |
||
|
Ya me canso de decir: |
||
|
hijos no sé qué os haga |
||
|
no lo tengo. |
225 | |
|
Señor queráisme acudir |
||
|
con consejo en esta plaga |
||
|
que sostengo. |
||
|
Ermitão |
Toma tu hijo primero |
|
|
y entrégale su hermana |
230 | |
|
mayoral |
||
|
él es muy buen ballestero |
||
|
salvalla ha de buena gana |
||
|
deste mal. |
||
|
Irán por esas montañas |
235 | |
|
por esas desiertas tierras |
||
|
matarán |
||
|
de las aves y alimañas |
||
|
y por las breñas y sierras |
||
|
vivirán. |
240 | |
|
El otro un poco menor |
||
|
entrégale la mediana |
||
|
que es osado |
||
|
y muy grande pescador |
||
|
manterná muy bien su hermana |
245 | |
|
con pescado. |
||
|
Los pequeños inocentes |
||
|
Dios cuando tú no pensares |
||
|
haberás |
||
|
de sus celestes presentes |
250 | |
|
y como esto compasares |
||
|
pasarás. |
||
|
Lavrador |
Celiponcio y Liberata |
|
|
son los hermanos primeros. |
||
|
Ermitão |
Dios testigo |
255 |
|
que hagan vida de plata |
||
|
por esos bosques y oteros |
||
|
como digo. |
||
|
Lavrador |
El mediano es Galameno |
|
|
y la mediana Heridea. |
260 | |
|
Ermitão |
Bien irán. |
|
|
Lavrador |
Vale más consejo bueno |
|
|
a aquel que virtud ordena |
||
|
que no pan. |
||
|
Vem Celipôncio e Liberata, sua irmã, e diz Celipôncio: |
||
|
Celipôncio |
Liberata hermana mía |
265 |
|
vamos por hí adelante |
||
|
pues que Dios |
||
|
ya no es el que solía |
||
|
mas mudó otro semblante |
||
|
para nos. |
270 | |
|
Liberata |
Si tú Celiponcio hermano |
|
|
lo que dixo el Ermitaño |
||
|
has por seso |
||
|
y mi padre nos da mano |
||
|
luego antes de más daño |
275 | |
|
se haga eso. |
||
|
Y cumple de caminar |
||
|
si vieres que de razón |
||
|
se ha de hacer |
||
|
porque el buen remediar |
280 | |
|
como pasa su sazón |
||
|
no puede ser. |
||
|
Descarguemos de cuidado |
||
|
mi padre que tanto llora |
||
|
nuestro daño |
285 | |
|
porque un mal remediado |
||
|
los otros ternán su hora |
||
|
por el año. |
||
|
Chegam a tomar a benção do pai, o qual diz: |
||
|
Lavrador |
Oh mi hija Liberata |
|
|
discreta, mansa, muy buena |
290 | |
|
despedíos. |
||
|
La mi bendición beata |
||
|
os echo con triste pena |
||
|
hijos míos. |
||
|
Llevaréis esta ballesta |
295 | |
|
y esta chuza llevad |
||
|
y eslabón. |
||
|
Liberata |
Muy cara partida es ésta. |
|
|
Otra vez padre me echa |
||
|
la bendición. |
300 | |
|
Vem Galameno e Heridea, e diz Galameno: |
||
|
Galameno |
Pues que ansí es Heridea |
|
|
quiérome hacer venturero |
||
|
por el mundo |
||
|
en antes que más mal sea |
||
|
Celiponcio es el primero |
305 | |
|
yo el segundo. |
||
|
Esfuérzate hermana mía |
||
|
cuidado otro no tendrás |
||
|
principal |
||
|
sino tomar alegría |
310 | |
|
y de tu bondad no más |
||
|
yo de lo ál. |
||
|
Heridea |
Vamos Galameno hermano |
|
|
que bien dice el Ermitaño |
||
|
todavía |
315 | |
|
hayamos lumbre a la mano |
||
|
no veamos más mal año |
||
|
cadaldía. |
||
|
Porque quien no se aventura |
||
|
como dicen comúnmente |
320 | |
|
por ahí |
||
|
no espere por ventura |
||
|
qu'el bien nunca está presente |
||
|
luego allí. |
||
|
Lavrador |
Oh Galameno y Heridea |
325 |
|
Celiponcio y Liberata |
||
|
idos son |
||
|
en antes que morir os vea |
||
|
partíos con mi sacrata |
||
|
bendición. |
330 | |
|
Galameno he aquí tu hermana |
||
|
y esta caña de pescar |
||
|
y pedernal |
||
|
hijos quien no anda no gana |
||
|
yo quedo para llorar |
335 | |
|
aún más mal. |
||
|
Razoamento do Lavrador com o Ermitão, despois de partidos os filhos, ficando sós: |
||
|
Lavrador |
Ora me di tu ventura |
|
|
padre bienaventurado |
||
|
en el cielo |
||
|
consejo de mi tristura |
340 | |
|
maestro de mi cuidado |
||
|
y mi consuelo. |
||
|
Ermitão |
Yo soy el rey Ceridón |
|
|
de Córdoba y Andalucía |
||
|
y un salvaje |
345 | |
|
a que llaman Monderigón |
||
|
cativó una hija mía |
||
|
por mi ultraje. |
||
|
Y cativó un su hermano |
||
|
a que llaman Melidonio |
350 | |
|
y cuatro damas |
||
|
me robó el cruel tirano |
||
|
por el poder del demonio |
||
|
y de sus llamas. |
||
|
Y cuatro hermanos dellas. |
355 | |
|
La una llaman Sosideria |
||
|
y la otra Belicrasta |
||
|
y la otra Perigeria |
||
|
la otra ha nombre Silvenda |
||
|
todas de muy noble casta. |
360 | |
|
Y este Monderigón |
||
|
estando ellas jugando |
||
|
descuidadas |
||
|
a la fuente del balcón |
||
|
las llevó como volando |
365 | |
|
cautivadas. |
||
|
Oh mi hija Colimena |
||
|
Colimena la princesa |
||
|
natural |
||
|
dónde estás dulce serena |
370 | |
|
que nunca para estar presa |
||
|
heciste mal? |
||
|
Lavrador |
Ese caso es tan terrible |
|
|
que no os puedo aconsejar |
||
|
ni valer |
375 | |
|
y paréceme imposible |
||
|
podellas jamás cobrar |
||
|
ni aún ver. |
||
|
Ermitão |
No querría sino vellas |
|
|
por ver cómo están tratadas. |
380 | |
|
Quedaos a Dios. |
||
|
Lavrador |
Él os dé noticia dellas |
|
|
y en todas vuesas pisadas |
||
|
sea con vos. |
||
|
[ II - Parte ] |
||
|
Saem-se o rei Ermitão e o Lavrador e logo se representa em como Celipôncio e Liberata andam nesta serra de Coimbra caçando e as aventuras que lhe nela aconteceu. Diz Liberata: |
||
|
Liberata |
Hermano para cazar |
385 |
|
yo no soy ninfa del cielo |
||
|
ni soy diosa |
||
|
canso y no puedo aturar. |
||
|
Celipôncio |
Hermana tengo recelo |
|
|
de una cosa... |
390 | |
|
Si te dexo en las montañas |
||
|
sola y voy con la ballesta |
||
|
por la sierra |
||
|
ha hí muchas alimañas. |
||
|
Liberata |
Buena chuza será ésta |
395 |
|
en esa guerra. |
||
|
Busquemos un lugar tal |
||
|
do pueda estar sosegada |
||
|
de mi espacio. |
||
|
Celipôncio |
Aquí es muy natural |
400 |
|
que fue ya cosa poblada |
||
|
y aún palacio. |
||
|
Aquí estarás encubierta |
||
|
dentro destas arboledas |
||
|
ascondida |
405 | |
|
fuente d'agua siempre cierta |
||
|
cantan aquí aves ledas |
||
|
tienes vida. |
||
|
A la noche yo vendré |
||
|
quédate a Dios Liberata |
410 | |
|
no te enhades. |
||
|
Liberata |
Cierto es que enhadaré |
|
|
pero andar más mal me trata |
||
|
por los valles. |
||
|
Fica só Liberata e diz: |
||
|
En montaña tan terrible |
415 | |
|
no me conviene dormir |
||
|
quiero pensar |
||
|
por no dormir el increíble |
||
|
caso que nos hizo ahuir |
||
|
y derramar. |
420 | |
|
Soledad tengo de ti |
||
|
Heridea, hermana mía, |
||
|
y mis enojos |
||
|
quién te apartó de mí |
||
|
si te veré algún día |
425 | |
|
ante mis ojos? |
||
|
Y aquel tiempo pasado |
||
|
de nuestra conversación |
||
|
dulce y bella |
||
|
que ansí fortuna ha llevado |
430 | |
|
si buscará conjunción |
||
|
para volvella. |
||
|
Lo que fue si vuelve a ser |
||
|
lo mismo creo que no |
||
|
si será |
435 | |
|
qu'el tiempo tiene poder |
||
|
no puede, mira en esto |
||
|
quizás podrá. |
||
|
Vendrá algún año bueno |
||
|
mi padre es de buena edad |
440 | |
|
compasada |
||
|
y volverá Galameno |
||
|
y Heridea a nuestra edad |
||
|
deseada. |
||
|
D'enfadada canta Liberata. |
||
|
canta: |
Soledad tengo de ti |
445 |
|
oh tierras donde nací. |
||
|
O salvage Monderigón, ouvindo cantar Liberata, vem a ela. E ela, de temor, chama pelo irmão, dizendo: |
||
|
Liberata |
Celiponcio oh hermano |
|
|
mi guardador dónde estás? |
||
|
Monderigón |
Qué habéis? |
|
|
Liberata |
Sois drago y habláis humano. |
450 |
|
Monderigón |
Señora hombre soy y más |
|
|
por qué teméis? |
||
|
Liberata |
Vos teneos allá, oís? |
|
|
Que yo también nací en sierra. |
||
|
Monderigón |
No os entiendo |
455 |
|
y tan valliente os sentís |
||
|
que me queréis hacer guierra? |
||
|
Yo me riendo. |
||
|
Queréis que me arriede más? |
||
|
Liberata |
Ansí cumple a vuestra vida. |
460 |
|
Monderigón |
Heme aquí. |
|
|
Liberata |
Allá allá bien atrás. |
|
|
Monderigón |
Doncella tan atrevida |
|
|
nunca vi. |
||
|
Liberata |
Juro a mi vida mortal |
465 |
|
que si más aquí llegáis |
||
|
que os haga yo. |
||
|
Monderigón |
Señora no tanto mal |
|
|
si muerto me deseáis |
||
|
muerto so. |
470 | |
|
Tomad la hacha y escudo |
||
|
y a mí en vuestra prisión |
||
|
muy de gana. |
||
|
Liberata |
No enseñéis señas al mundo |
|
|
que yo tengo corazón |
475 | |
|
de serrana. |
||
|
Monderigón |
Porque sois de serranía |
|
|
me matastes vos d'amores. |
||
|
Liberata |
No os entiendo. |
|
|
Monderigón |
Digo que sois alma mía. |
480 |
|
Liberata |
Al diablo tanta arabía |
|
|
y que la yo encomiendo. |
||
|
Monderigón |
Queréis ser mi enamorada? |
|
|
Liberata |
Namorada qué cosa es? |
|
|
Monderigón |
Linda cosa..., |
485 |
|
serdes mansa y moderada |
||
|
hablar risueña y cortés |
||
|
y amorosa. |
||
|
Y pues hermosa nacistes. |
||
|
Liberata |
Qué queréis señor a eso? |
490 |
|
Monderigón |
Que escuchéis |
|
|
pues que a mi sierra venistes |
||
|
y creáis cuanto por vueso |
||
|
me tenéis. |
||
|
Que yo bien puedo cativaros |
495 | |
|
sin mirar en vuestra pena |
||
|
ni querellas |
||
|
pero no quiero enojaros |
||
|
como hice a Colimena |
||
|
y sus doncellas. |
500 | |
|
Porque aquello fue por guerra |
||
|
que su padre me hacía |
||
|
si lo oístes |
||
|
mas vos vida en esta sierra |
||
|
hermosa sin compañía |
505 | |
|
me prendistes. |
||
|
Liberata |
Íos con Dios norabuena |
|
|
mi hermano vendrá ora |
||
|
no tardará |
||
|
recibirá mucha pena. |
510 | |
|
Monderigón |
Digo que yo me iré señora |
|
|
hecho está. |
||
|
Mandadme vos rosa mía |
||
|
qu'este siervo hará luego |
||
|
su mandado. |
515 | |
|
Liberata |
No vengáis más ningún día |
|
|
catad señor que os lo ruego. |
||
|
Monderigón |
Oh cuitado. |
|
|
Lo imposible queréis. |
||
|
Señora cómo os llamáis? |
520 | |
|
Liberata |
Liberata. |
|
|
Monderigón |
Nombre de libre tenéis. |
|
|
Liberata |
Señor pídoos que os vais. |
|
|
Monderigón |
Eso me mata. |
|
|
Oh Liberata Dios mío |
525 | |
|
líbrame de tu esquivanza |
||
|
tan esquiva |
||
|
señora dadme albedrío |
||
|
que vuelva por la esperanza |
||
|
con que viva. |
530 | |
|
Partido Monderigón, fica Liberata a solas falando consigo e diz: |
||
|
Liberata |
Es ido pues por mi fe |
|
|
que no sé por qué interese |
||
|
deseaba que se fuese |
||
|
y pésame porque se fue |
||
|
como si bien le quisiese. |
535 | |
|
Y pluguiese all alma mía |
||
|
que ya pudiese librarme |
||
|
que esto que hace pesarme |
||
|
porque se fue algún día |
||
|
quizá podrá amargarme. |
540 | |
|
Mas qué digo? |
||
|
Por ventura es enemigo |
||
|
que quiere hacerme hereje |
||
|
mas no rege |
||
|
qu'el amor siento comigo. |
545 | |
|
Qué haré? |
||
|
Si volviere mostrarle he |
||
|
manso corazón o blavo? |
||
|
Mas él hácese mi escravo |
||
|
para qué m'ablandaré? |
550 | |
|
Todavía |
||
|
seguiré la tema mía |
||
|
no me quiero condenar |
||
|
ni pensar |
||
|
neste hombre hora ni día. |
555 | |
|
Bien mirado |
||
|
es tan dulce y bien hablado |
||
|
que lo sea norabuena |
||
|
que esta lena |
||
|
después da luengo cuidado. |
560 | |
|
Vem Celipôncio da caça e diz: |
||
|
Celipôncio |
Ya la caza viene asada. |
|
|
Liberata |
Seáis mucho bien venido. |
|
|
Celipôncio |
Hermana cómo te ha ido? |
|
|
Liberata |
Bien que ya estoy descansada. |
|
|
Celipôncio |
Dios loado |
565 |
|
vengo bienaventurado. |
||
|
Liberata |
Cómo Celiponcio qué? |
|
|
Celipôncio |
Una serpiente hallé |
|
|
y un león muy denodado. |
||
|
Y dambos quedan allí |
570 | |
|
guárdanme nesta espesura |
||
|
que animal ni criatura |
||
|
no osa allegar a mí. |
||
|
Ellos veníanme a matar |
||
|
yo fuilos halagar |
575 | |
|
echando la ballesta a mal |
||
|
y tomáronme amor tal |
||
|
que no me pueden dexar. |
||
|
Liberata |
Qué son? Qué son? |
|
|
Celipôncio |
Una sierpe y un león. |
580 |
|
Dígote hermana querida |
||
|
que aman tanto mi vida |
||
|
y dambas en tanto estremo |
||
|
que a todo el mundo no temo |
||
|
bendita nuestra venida. |
585 | |
|
Liberata |
Parece cosa divina. |
|
|
Celipôncio |
Toma hermana esta bocina |
|
|
porque la conocen bien |
||
|
y si te enojare alguien |
||
|
toca y verás cuán aína |
590 | |
|
destruen Jerusalén. |
||
|
Liberata |
Fuerte cosa es ésa hermano. |
|
|
Celipôncio |
Anda ven acá comigo |
|
|
y verás lo que te digo |
||
|
si te lo pongo en la mano. |
595 | |
|
Liberata |
Bien creo que será ansí |
|
|
pero bien me estoy aquí |
||
|
canso mucho por la sierra. |
||
|
Celipôncio |
Si alguno te hiciere guerra |
|
|
la bocina queda ahí. |
600 | |
|
Monderigón, nam ousando quebrantar a postura que Liberata lhe pôs que nam tornasse aí mais, mandou-lhe um recado por Melidónio, irmão da princesa Colimena. |
||
|
E porque ele vinha muito desafigurado, coberto de cabelo e com ua braga de ferro, diz Liberata, espantada dele: |
||
|
Liberata |
Quién sois? Oh válasme Dios! |
|
|
Melidónio |
Soy captivo, sin razón, |
|
|
del cruel Monderigón, |
||
|
que es tan perdido por vos |
||
|
que pasa de perdición... |
605 | |
|
Y tiene mi hermana presa, |
||
|
Colimena, la princesa... |
||
|
Cuatro damas |
||
|
sus hermanos que prendió... |
||
|
Señora a vos m'envió |
610 | |
|
que os diese esta empresa. |
||
|
Liberata |
Dexemos eso ahora |
|
|
que en después me hablaréis |
||
|
mas decidme ansí gocéis |
||
|
cómo trata esa señora? |
615 | |
|
Melidónio |
Tan mal, que os espantaréis! |
|
|
Sin causa..., y sin razón... |
||
|
Liberata |
Nunca sale de prisión? |
|
|
Melidónio |
De la prisión..., ni momento, |
|
|
mas, para le dar tormento, |
620 | |
|
busca toda invención. |
||
|
Señora, por se gozar, |
||
|
que cautivó estas señoras, |
||
|
cada día a aquellas horas |
||
|
las hace todas cantar. |
625 | |
|
Sus llantos son muy continos... |
||
|
Lloran con ojos divinos |
||
|
y las sus lágrimas son |
||
|
arroyos del corazón |
||
|
con que molerán molinos. |
630 | |
|
Escuchad, que aquéllas son. |
||
|
Aqui se cantou uma doce música de longe, e acabada diz Liberata: |
||
|
Liberata |
Oh qué gran dolor de oír |
|
|
cuánto más será de ver. |
||
|
Cuitada de Colimena. |
||
|
Melidónio |
Qué tengo allá de decir |
635 |
|
ya lo querría saber |
||
|
y que fuese nueva buena. |
||
|
Liberata |
Yo no entiendo vuestro amo..., |
|
|
ni entender no lo quiero..., |
||
|
ni me espere, ni lo espero, |
640 | |
|
que si me ama, lo desamo, |
||
|
si espera, lo desespero ! |
||
|
Melidónio |
Señora, muy malo es eso! |
|
|
Liberata |
Decídselo vos peor |
|
|
por que no vuelva a mis ojos. |
645 | |
|
Melidónio |
Diré, que no os hallé, |
|
|
que sois ya ida daquí. |
||
|
Liberata |
No quiero yo hermano ansí, |
|
|
decilde, por vuestra fe: |
||
|
Que no cure más de mí! |
650 | |
|
Melidónio |
Señora ansí lo diré. |
|
|
Vai-se Melidónio e diz Liberata: |
||
|
Liberata |
Si aquel amor es fingido |
|
|
aquí se ha de declarar |
||
|
porque él tiene d'afloxar |
||
|
creyendo qu'es tiempo perdido |
655 | |
|
comigo más profiar. |
||
|
Y si afloxa |
||
|
cúya será la congoxa? |
||
|
Qué gracia si fuese mía |
||
|
cómo m'arrepentería |
660 | |
|
si me dexa y se enoja. |
||
|
Torna Monderigón a Liberata, prosseguindo sua tenção, dizendo: |
||
|
Monderigón |
Bien veo que me desmando |
|
|
pues paso vuestro mandado. |
||
|
Mas qué haré que soy forzado |
||
|
de vueso amor en que ando |
665 | |
|
qu'es mucho demasiado? |
||
|
Y porque esto no miráis |
||
|
de veros me desterráis |
||
|
qu'es quemarme en vivo fuego |
||
|
señora por Dios os ruego |
670 | |
|
que miréis lo que mandáis. |
||
|
Liberata |
Ahora quiero saber |
|
|
quién sois y lo que queréis. |
||
|
Monderigón |
Señora merced m'hacéis |
|
|
en quererme conocer. |
675 | |
|
Y cuanto a lo primero |
||
|
rey de los desiertos so |
||
|
el más cruel venturero |
||
|
que de Armenia salió |
||
|
y más fino caballero. |
680 | |
|
Y cuanto señora mía |
||
|
a saber qué es lo que quiero |
||
|
tan desacordado muero |
||
|
que no sé lo que quería |
||
|
tanto estimo lo que quiero... |
685 | |
|
Y es, que os vais comigo..., |
||
|
ternéis el mundo en la mano. |
||
|
Liberata |
Guárdeme Dios!... Y mi hermano?... |
|
|
Monderigón |
No es mejor un amigo? |
|
|
Verdadero amigo, sano! |
690 | |
|
Como yo que os tendré |
||
|
en el alma de mi vida? |
||
|
Liberata |
Dios señor por vuestra fe |
|
|
que harto desconocida |
||
|
a mi hermano seré |
695 | |
|
si hiciere tal partida. |
||
|
Monderigón |
Pues no queréis ir comigo |
|
|
yo os quitaré ese abrigo. |
||
|
Liberata |
A mi hermano amenazáis. |
|
|
Monderigón |
Señora vos ordenáis |
700 |
|
que se haga lo que digo. |
||
|
Porque a veros rosa mía |
||
|
forzosamente es vileza |
||
|
lo que no tengo de hacer |
||
|
mas muerta la compañía |
705 | |
|
vos amaréis mi nobleza |
||
|
de vuestro proprio querer. |
||
|
Vai-se o salvage Monderigón e fica Liberata dizendo: |
||
|
Liberata |
Oh dudosa confusión |
|
|
a quién tendré lealtad |
||
|
al amor o al hermano? |
710 | |
|
Bien siento a cuál es razón |
||
|
mas no tengo libertad |
||
|
que amor la tiene en su mano. |
||
|
Si a mi hermano esto digo |
||
|
matará a Monderigón |
715 | |
|
con la sierpe y el león |
||
|
que es el primer amigo |
||
|
que entró en mi corazón. |
||
|
Si a mi hermano lo callo |
||
|
y lo topare a deshora |
720 | |
|
solo y las manos atrás |
||
|
y por ventura matallo |
||
|
yo seré la causadora |
||
|
y traidora que es más. |
||
|
A la ventura sagrada |
725 | |
|
lo dexo y sálgome afuera |
||
|
que esto m'es mejor hacer |
||
|
que no estar apasionada |
||
|
que en la cosa venidera |
||
|
Dios sabe lo que ha de ser. |
730 | |
|
Vem Celipôncio de matar sua caça e diz: |
||
|
Celipôncio |
Sálvete Dios Liberata. |
|
|
Liberata |
Por qué tardas tanto hermano? |
|
|
Estoy siempre solitaria. |
||
|
Celipôncio |
Sábete que amor me mata |
|
|
que yo vendría templano |
735 | |
|
mas mi vida es tributaria. |
||
|
Está aquí cerca un castillo |
||
|
donde están cuatro doncellas |
||
|
cada cuál más escogida |
||
|
no puedo más encobrillo |
740 | |
|
que por la señora dellas |
||
|
tengo de poner la vida. |
||
|
Ella sale a una ventana |
||
|
yo mírola de un penar |
||
|
y cuando la veo a deshora |
745 | |
|
júrote por Dios hermana |
||
|
que pruebo para volar |
||
|
de loco una grande hora. |
||
|
Determino de matar |
||
|
aquel salvaje cruel. |
750 | |
|
Liberata |
Y qué mal te hizo él? |
|
|
Has hermano de mirar..., |
||
|
qu'es, la sierra suya, dél. |
||
|
Vem o salvage Monderigón e com suas armas arremete a Celipôncio e diz: |
||
|
Monderigón |
Confiésate hombre cuitado |
|
|
que no quiero que más vivas. |
755 | |
|
Celipôncio |
Tomáisme desprecebido. |
|
|
Y un señor tan esforzado |
||
|
que ganó tales captivas |
||
|
me había de hacer partido? |
||
|
Monderigón |
Hace tú con tu hermana |
760 |
|
que me quiera bien, no más, |
||
|
y que se vaya comigo. |
||
|
Celipôncio |
Señor, de muy buena gana... |
|
|
Tú, hermana, lo harás, |
||
|
y él, lo hará bien contigo. |
765 | |
|
Muestra, hermana, el caramillo..., |
||
|
y tañeré de placer, |
||
|
pues Dios te quiso hacer |
||
|
el bien, que no sé decillo... |
||
|
Toca Celipôncio sua bozina, pola qual a serpe e leão conheciam sua necessidade, os quais acodem mui apressadamente e matam o salvagem Monderigón, e logo se vão ao seu castelo e tiram a princesa Colimena e suas donzelas e irmãos. |
||
|
E entanto que vão ao castelo diz o Pelegrino que fez o argumento: |
||
|
[ Epílogo ] |
||
|
Pelegrino |
Monderigón morto segundo se prova |
770 |
|
fizeram-lhe a cova lá cima num pego |
||
|
polo qual se chama este rio Mondego |
||
|
e a sepultura se diz Penacova. |
||
|
Fogiu Liberata da fúria disforme |
||
|
e indo fogindo mui fraca e mui febre |
775 | |
|
tornou-se animal que se chama lebre |
||
|
que de Liberata tomou este nome. |
||
|
[ Fim da Segunda Parte. ] |
||
|
[ Êxodo ] |
||
|
música: |
||
|
Entra Colimena e suas damas com seus irmãos com grande aparato de música, e a serpe e leão acompanhando a dita princesa. |
||
|
E acabada a música diz o Pelegrino do argumento: |
||
|
Pelegrino |
Senhoras donzelas por vossas nobrezas |
|
|
que ua e ua declareis a nós |
||
|
as anteguidades de quem fostes vós |
780 | |
|
specialmente a suas altezas. |
||
|
Vós Belicrasta senhora primeiro. |
||
|
Belicrasta |
Eu edifiquei a vila do Crato |
|
|
que de Belicrasta se chamava o Crasto |
||
|
depois corrompeu-se o nome verdadeiro. |
785 | |
|
Todos os Crastos procedem de mi |
||
|
foram d'antigamente mui leais |
||
|
mui poucos deles vereis liberais |
||
|
pola maior parte são bôs pera si. |
||
|
As molheres de Crasto são de pouca fala |
790 | |
|
fermosas e firmes como sabereis |
||
|
pola triste morte de dona Inês |
||
|
a qual de constante morreu nesta sala. |
||
|
Pelegrino |
Saí a terreiro senhora Selivenda |
|
|
vós que nacestes com favor dos pólos. |
795 | |
|
Selivenda |
Eu edifiquei a vila d'Arraiolos |
|
|
há dous mil anos diz a minha lenda. |
||
|
Daqui procederam Silvas e Silveiras |
||
|
desta Selivenda que vedes aqui |
||
|
são pera conselho vós crede-me a mi |
800 | |
|
que são desta casta grandes cabeceiras. |
||
|
Porém são zelosos de moças de jeito |
||
|
porque alguns dos Silvas saem lá òs Fogaças |
||
|
e são dezidores de súpitas graças |
||
|
e pesa-lhes muito com pouco proveito. |
805 | |
|
Porém as molheres Silvas e Silveiras |
||
|
são asseladas com selo dos céus |
||
|
mui castas, discretas, amigas de Deos |
||
|
e todas merecem famosas cimeiras. |
||
|
Pelegrino |
Sus vós Sossidéria onde repousa |
810 |
|
o canto da anteguidade romana. |
||
|
Sossidéria |
Eu edefiquei a vila da Arrifana |
|
|
e de mim procedem todos os de Sousa. |
||
|
Os Sousas que o são digo eu porém |
||
|
porém os de Sousa que bem Sousas são |
815 | |
|
são homens de paz, põe tudo em rezão |
||
|
bôs cavaleiros nas partes dalém. |
||
|
E são verdadeiros e dissimulados |
||
|
amigos do rei e bôs servidores |
||
|
muito ameúde começam amores |
820 | |
|
porém nunca acabam de ser namorados. |
||
|
E as molheres Sousas de nação |
||
|
são boas são graves fermosas mui belas |
||
|
e tanto vos monta adorardes nelas |
||
|
como nam terdes nelas devação. |
825 | |
|
Pelegrino |
Vós Perigéria em todas maneiras |
|
|
dizei o antigo de vossa nação. |
||
|
Perigéria |
Eu edifiquei Alegrete e Monção |
|
|
e de mim procedem todos os Pereiras. |
||
|
São muito fidalgos e bôs cavaleiros |
830 | |
|
zelosos do reino e da cousa justa |
||
|
mui bôs defensores nam já à sua custa |
||
|
e depois de casados são muito caseiros. |
||
|
Mui querençosos de casais e eiras |
||
|
amigos dos povos que servem de graça |
835 | |
|
nam são caçadores e estimam a caça |
||
|
atentam por casa até nas peneiras. |
||
|
Porém as molheres dereitas Pereiras |
||
|
oh que molheres de tantos primores |
||
|
Pereiras de rosas Pereiras de flores |
840 | |
|
Pereiras doçares de muitas maneiras. |
||
|
Pelegrino |
Senhor Melidónio dizei vós também |
|
|
vossa anteguidade depois vossa irmã. |
||
|
Melidónio |
Eu edifiquei a vila da Lousã |
|
|
scilicet o castelo que tem. |
845 | |
|
De mim procederam os Melos dereitos |
||
|
de Melidónio tomaram o nome |
||
|
esta é sua alcunha e seu sobrenome |
||
|
falo nos finos e nam contrafeitos. |
||
|
Foram senhores que antigamente |
850 | |
|
na honra do reino eram os primeiros |
||
|
tam esforçados e bôs cavaleiros |
||
|
que nam se achava casta mais valente. |
||
|
E além d'esforçados |
||
|
sempre devotos e bem inclinados |
855 | |
|
e vem-lhes por casta de dar quanto tem |
||
|
porém os d'agora nam cuide ninguém |
||
|
que desejam tanto de serem gabados. |
||
|
Mas oh que senhoras as desta linagem |
||
|
oh que senhoras pera bôs senhores |
860 | |
|
seus olhos de garças e outras d'açores |
||
|
tais que nam cabem em nossa linguagem. |
||
|
Vai delas a eles tam grande avantagem |
||
|
sendo os de Melo fidalgos d'aviso |
||
|
como haverá de panasco a narciso |
865 | |
|
ou como do vivo a ua imagem. |
||
|
Peregrino |
Venha a mui alta princesa serena |
|
|
e diga contando sua anteguidade. |
||
|
Colimena |
Eu assentei aqui esta cidade |
|
|
e eu sou Coimbra e vem de Colimena. |
870 | |
|
Tomei por devisa aqueste leão |
||
|
e aquesta serpe por que fui livrada |
||
|
o cales do meo é cousa errada |
||
|
porque há de ser torre com ua prisão. |
||
|
E porque fui livre per graça de Deos |
875 | |
|
tomei estas armas fazendo a saber |
||
|
que tudo Deos faz e pode fazer |
||
|
e as cousas da terra procedem dos céus. |
||
|
E de Colimena vem os Meneses |
||
|
que foram e são mui claros barões |
880 | |
|
na guerra são d'aço os seus corações |
||
|
e em tudo se mostram frol de portugueses. |
||
|
E assi fenece esta comédia, saindo-se com sua música. |
||
|
Laus Deo. |
||